บทความเรื่อง : วณิพก คนร้องเพลงขอทาน


วณิพก : คนร้องเพลงขอทาน

จำไม่ได้แล้วว่าเคยเห็นวณิพกครั้งแรกเมื่อใด   โตขึ้นมาหน่อย   ได้ยินบางคนบอก  วณิพกเป็นขอทาน
                คำว่าวณิพกตรงกับภาษาอังกฤษคือ Minstrel มีความหมายโดยสรุปว่า   นักดนตรีในยุคกลาง   ผู้ร้องเพลงหรือท่องบทกวีไปด้วย   นักดนตรี   นักร้อง   กวี   ตัวตลกซึ้งร้องเพลงไปด้วย    บ้างระบุว่าต้องเป็นกลุ่มคนผิวดำ (ถ้าผิวไม่ดำ   นิยมทาให้หน้าดำ)
                หากเชื่ออย่างฝรั่งตะวันตก    วณิพกกำเนิดในยุคกลางเป็นชนชั้นเร่ร่อน    และต้องการแสดงความสารารถเฉพาะตัว   เช่นการร้องเพลง    เล่นเครื่องดนตรีประเภทต่างๆ   เล่นตลก  ท่องบทกวี   หรือแสดงความสารารถทางการแสดงอื่นๆ   แต่มีกฎอยู่ว่า  ใครๆ เหล่านั้นต้องเล่นอยู่ในสถานที่สาธารณะ  เช่น  ตามถนนรนแคมหรือสวนสาธารณะ
                แม้การแสดงของบรรดานักแสดงหรือศิลปินริมถนนได้รับสิ่งตอบแทนจากผู้คนอยู่บ้าง   แต่น่าสังเกตว่าสังคมนั้นกลับไม่นับการแสดงของวณิพกเป็นการทำงานหรือการประกอบอาชีพอย่างหนึ่ง   หากเรียกเป็นขอทานหรือวิธีของสตางค์รูปแบบหนึ่ง
                ในส่วนของไทย  วณิพกเป็นคำมคธ  (บาลี) หมายถึง คนร้องเพลงขอทาน
                ที่น่าสนใจคือ   ทำไมจึงกล่าวกันว่าวณิพกคือขอทาน   ฟังดูเหมือนคนไม่ได้ทำงาน   เดินของสตางค์เรื่อยไปตามถนน   ทั้งที่วณิพกทำงานเพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งของ   เงินทอง  หรือสิ่งใด
                ความเชื่อทำนองนี้ดูเหมือนเป็นเอกภาพที่ทุกชาติทุกภาษาเชื่อเหมือนกัน (ว่าวณิพกคือขอทาน)
                ในสมัยเก่าก่อน   การเต้นกินรำกินและดำรงชีพเป็นศิลปิน (ไม่ว่าสาขาใด)  ถือเป็นเรื่องต่ำต้อย   เทียบได้กับคนไม่ทำอะไร   หรือเทียบกับขอทาน
                ค่านิยมเช่นนี้ดำรงอยู่หลายยุคสมัย    จนถึงยุคการเปลื่ยนแปลงและยอมรับว่าการร้องรำทำเพลงเป็นอาชีพมีเกียรติกระทั่งสามารถประกอบอาชีพได้มั่นคง     วณิพกหลายคนในสังฝรั่งตะวันตกกลายเป็นตำนานหือแม่แบบแห่งดนตรี   ซึ่งพัฒนากันมาเป็นเพลงบูลส์และเพลงแจ๊ศถึงทุกวันนี้
                วณิพกยังคงปรากฏอย่างกว้างขวาง   พบเห็นได้ไม่ยากเกือบทุกประเทศ   ที่เปลื่ยนไปอาจเป็นว่า   วณิพกสมัยปัจจุบันมีรูปแบบการแสดงไปจนถึงสถานภาพที่แตกต่าง
                ผู้คนหลายประเทศยอมรับอย่างเป็นทางการแล้วว่า   วณิพกเป็นอาชีพอย่างหนึ่ง   แม้คนอีกส่วนหนึ่งไม่ยอมรับ  แต่มิอาจปฏิเสธได้ว่าวณิพกเป็นอาชีพหนึ่งที่สุจริต   หาใช่ขอทานหรือผู้ไม่กอบอาชีพแต่อย่างใดไม่
                คุณสามารถพบเห็นวณิพกได้   ไม่ว่าเมืองไทย   จีน   อืนเดีย   เวียดนาม   อเมริกา   ละตินอเมริกา   แอฟริกา   หรือยุโรป    พวกเขายังคงยึดไหล่ถนนหนทางเป็นเวที    เป็นโรงละครย่อมๆ   เพื่อถ่ายทอดความสามารถตามถนัด    โดยคิดว่าอาจได้รับผลตอบแทนเป็นเงินทองหรือสิ่งของมีค่าพอแลกเป็นอาหาร  ฯลฯ
ว่ากันว่าวณิพกตามคติฝรั่งเกิดขึ้นในยุคกลาง   แต่ในส่วนขอเอเชีย   วณิพกอาจมีถิ่นกำเนิดอยู่แถบประเทศอินเดียและมีมาแต่สมัยชายฮินดูนับถือพระนารายณ์ (ตามความคิดของผมเอง)
                หากเคยดูหนังอินเดียสมัยเก่าเกี่ยวกับรามเกียรติ์   ตัวละครที่ปรากฏพร้อมด้วยน้ำเต้า   ซีตาร์ (เครื่องดนตรีอินเดีย)    เดินเท้าเปลือยเปล่ามาพร้อมความครื้นเครง   คำพูดสอดแทรกคติและเสียงดนตรี    คนไม่รู้จักหัวนอนปลายตีนเรียกขานเขาเป็นวณิพกเร่ร่อนคนหนึ่ง
                ในความเป็นจริง   วณิพกเร่ร่อนผู้นั้นคือพระนารายณ์   หนึ่งในเทพเจ้าระดับสูงของชาวฮินดูที่อวตารลงมาในรูปวณิพก   อวตารลงมาเพื่อนทำหน้าที่ตรวจสอบความเป็นไปในโลกมนุษย์

บทความนี้มาจากหนังสือ : เรื่องเล่าเคล้าสาระจากชายผู้ (หลง) รักการเดินทาง คือสาระจากชีวิตเร่ร่อน
ผู้แต่ง : ภาณุ   มณีวัฒนกุล